Rodzaje i modele chmury obliczeniowej

Model wdrożenia a model usługi — dwie różne klasyfikacje

Określenie „model chmury” bywa używane w dwóch znaczeniach. Model wdrożenia opisuje krąg użytkowników, organizację infrastruktury i relacje między środowiskami. W tej klasyfikacji NIST wyróżnia chmurę publiczną, prywatną, społecznościową oraz hybrydową. Model usługowy opisuje natomiast rodzaj możliwości przekazywanej klientowi i podział zarządzania między klienta a dostawcę. Do tej drugiej grupy należą IaaS, PaaS i SaaS.

Te osie można łączyć. Organizacja może używać infrastruktury jako usługi w chmurze publicznej, platformy we własnej chmurze prywatnej albo gotowego oprogramowania udostępnionego określonej wspólnocie. Z tego powodu pytanie „czy to SaaS, czy chmura publiczna?” zawiera fałszywą alternatywę: oba określenia mogą jednocześnie opisywać tę samą usługę, lecz odpowiadają na inne pytania.

Porównanie modeli wdrożenia chmury

Modelu nie powinno się wybierać na podstawie jednego hasła, takiego jak „kontrola” albo „oszczędność”. Każdy wariant może mieć inną architekturę, umowę, poziom automatyzacji i zakres odpowiedzialności. Tabela pokazuje cechy rozstrzygające oraz typowe sytuacje, ale nie zastępuje analizy konkretnej usługi.

Porównanie opiera się na definicjach NIST SP 800-145 i ich rozwinięciu w NIST SP 500-322. „Typowe dopasowanie” jest wskazówką projektową, nie właściwością gwarantowaną przez nazwę modelu.

Porównanie4 topologie

Pobierz diagram SVG

Chmura publiczna

Chmura publiczna udostępnia infrastrukturę i usługi szerokiemu gronu niezależnych klientów. Fizyczne zasoby dostawcy mogą być współdzielone, natomiast konta, dane i środowiska powinny być odseparowane logicznie. Klient uruchamia wybrane usługi na warunkach oferty dostawcy, zamiast budować całe zaplecze od podstaw.

Słowo „publiczna” opisuje sposób oferowania usługi, a nie widoczność danych. Pliki, bazy i aplikacje nie stają się automatycznie dostępne dla wszystkich. O rzeczywistym dostępie decydują między innymi uprawnienia, konfiguracja sieci, mechanizmy uwierzytelniania oraz ustawienia konkretnego zasobu.

Chmura prywatna

Chmura prywatna jest przeznaczona do wyłącznego użycia jednej organizacji, także wtedy, gdy obejmuje ona wiele działów lub jednostek. Według NIST może należeć do organizacji, podmiotu trzeciego albo obu stron. Może również działać we własnym centrum danych lub poza nim. Lokalizacja i własność sprzętu nie są więc jedynymi kryteriami.

Własna chmura obliczeniowa zwykle oznacza chmurę prywatną, ale sam własny serwer, klaster wirtualizacji lub środowisko lokalne nie spełniają jeszcze cech chmury. Aby rozwiązanie odpowiadało modelowi cloud computingu, powinno oferować samoobsługowe przydzielanie zasobów, dostęp sieciowy, elastyczność i pomiar wykorzystania. Bez automatyzacji łatwo otrzymać tradycyjną infrastrukturę opisaną nową nazwą.

Chmura społecznościowa lub wspólnotowa

Chmura społecznościowa jest przeznaczona do wyłącznego użycia określonej grupy organizacji mających wspólne potrzeby. Mogą nimi być podobne wymagania bezpieczeństwa, zgodności, polityki działania lub wspólna misja. Środowisko może być utrzymywane przez jednego lub kilku uczestników, podmiot zewnętrzny albo w modelu mieszanym oraz działać lokalnie lub poza siedzibami użytkowników.

W polskich materiałach urzędowych występują dwa tłumaczenia angielskiego terminu community cloud. Komunikat UKNF używa nazwy „chmura społecznościowa”, natomiast Ministerstwo Cyfryzacji posługuje się także nazwą „chmura wspólnotowa”. Oba określenia odnoszą się do tego samego modelu. Oficjalnym przykładem sektorowym jest Rządowa Chmura Obliczeniowa, opisana jako chmura wspólnotowa administracji publicznej.

Wspólne środowisko nie usuwa potrzeby ustalenia odpowiedzialności. Przed wdrożeniem trzeba określić, kto może dołączyć, kto zatwierdza zmiany, jak dzielone są koszty i kto reaguje na incydenty. Korzyść skali ma znaczenie dopiero wtedy, gdy zasady wspólnoty są jednoznaczne i możliwe do egzekwowania.

Chmura hybrydowa

Chmura hybrydowa składa się z co najmniej dwóch odrębnych chmur — prywatnych, publicznych lub społecznościowych — które zachowują własną tożsamość, lecz są połączone technologią umożliwiającą przenoszenie danych lub aplikacji. Istotą modelu nie jest więc sama obecność kilku środowisk, tylko zaplanowana współpraca między nimi.

Organizacja może na przykład wykonywać określone operacje w środowisku prywatnym, a inne obciążenia uruchamiać w chmurze publicznej. Innym scenariuszem jest stopniowa migracja, w której systemy przez pewien czas wymieniają dane między środowiskami. Każdy taki projekt wymaga ustalenia, które dane wolno przenosić, jak uwierzytelniane są usługi, co dzieje się po utracie połączenia i gdzie znajduje się aktualny stan systemu.

Schemat jest autorską listą kontrolną. Nie oznacza, że każda architektura hybrydowa przenosi wszystkie aplikacje lub automatycznie zapewnia ciągłość działania.

Multi-cloud a chmura hybrydowa — czym się różnią?

Multi-cloud opisuje korzystanie z usług chmurowych więcej niż jednego dostawcy. ISO/IEC 5140:2024 porządkuje pojęcia związane z użyciem wielu usług chmurowych, w tym multi-cloud, hybrid cloud, inter-cloud i federated cloud. Multi-cloud nie należy do czterech modeli wdrożenia z podstawowej klasyfikacji NIST.

Strategia wielu dostawców powinna mieć konkretny cel, na przykład dostęp do odmiennej funkcji, spełnienie wymagań organizacyjnych albo ograniczenie wpływu wybranej zależności. Bez wspólnych zasad tożsamości, konfiguracji, logowania i kompetencji może zwiększyć złożoność. Kryteria oceny dostawców omawia osobny przewodnik po platformach chmurowych.

Jak wybrać model chmury?

Nie istnieje jeden model właściwy dla całej organizacji. Decyzję warto podejmować dla konkretnego systemu, danych i celu biznesowego. Ta sama firma może świadomie korzystać z różnych modeli, o ile potrafi nimi zarządzać i zna zależności pomiędzy nimi.

• Określ użytkowników. Czy zasoby mają służyć jednej organizacji, określonej wspólnocie czy szerokiemu gronu klientów?
• Sklasyfikuj dane i procesy. Ustal wymagania prawne, umowne, lokalizacyjne, dostępnościowe i dotyczące czasu odtworzenia.
• Sprawdź potrzebę integracji. Jeżeli środowiska mają wymieniać dane lub przenosić aplikacje, opisz mechanizm i zachowanie podczas awarii.
• Policz pełny koszt. Uwzględnij ludzi, łącza, migrację, transfer, licencje, monitoring, kopie, utrzymanie oraz zakończenie usługi.
• Oceń kompetencje. Większa kontrola oznacza zwykle większy zakres decyzji, konfiguracji i operacji po stronie organizacji.
• Zaplanuj wyjście. Zweryfikuj format eksportu, czas przeniesienia, zależności aplikacji i usuwanie danych po rozwiązaniu umowy.
• Przetestuj założenia. Pilotaż powinien sprawdzić nie tylko wydajność, lecz także uprawnienia, monitoring, koszty i odtwarzanie.

Model wdrożenia nie zastępuje analizy bezpieczeństwa. Listę kontroli dla kont, szyfrowania, kopii, logów i zgodności zawiera przewodnik bezpieczeństwo danych w chmurze. Szerszy bilans ekonomiczny i organizacyjny opisuje artykuł zalety i wady chmury obliczeniowej, a przykłady dopasowania obciążeń — zastosowania chmury obliczeniowej.

IaaS, PaaS i SaaS — modele usługowe w skrócie

IaaS udostępnia podstawowe zasoby infrastruktury, PaaS daje zarządzane środowisko do budowania i uruchamiania aplikacji, a SaaS — gotową aplikację używaną przez odbiorcę. Ten podział dotyczy oferowanej możliwości i odpowiedzialności, nie tego, kto może korzystać z infrastruktury. Pełne zestawienie warstw, obowiązków i kryteriów wyboru znajduje się w przewodniku usługi chmurowe: IaaS, PaaS i SaaS.

Najczęstsze pytania